«بررسی میزان هماهنگی وزن و محتوا در اشعار حکیم سنایی»

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 دانش آموختة زبان و ادبیات فارسی دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران

چکیده

وزن شعر یکی از عوامل جدایی‌ناپذیر آن است که باید متناسب با مضمون و دیگر عناصر شعر انتخاب شود. حکیم سنایی، شاعر بزرگ اوایل قرن ششم، اشعار بسیاری از جمله قصیده، غزل، مثنوی و رباعی از خود به یادگار گذشته است. اشعار سنایی مصداق شایان‌توجهی از هماهنگی میان وزن و محتوا هستند. در این جستار، پس از بررسی گزیده­ای از اشعار این شاعر نامدار (330 غزل و قصیده)، به کیفیت و کمیت انواع وزن در آن و همین­طور میزان هماهنگی وزن و محتوای آنها پرداخته می‌شود. در این تحقیق که به روش کتابخانه‌ای انجام شده است، اشعار سنایی با توجه به مضمون آنها به چهار گروه وعظ- حکمت، عاشقانه­ها، عارفانه­ها­- قلندریات و مدحیات تقسیم شده­است. در اشعار بررسی‌شده، 26 بحر از بحور عروضی به کار گرفته شده است که در میان آنها بحرهای «رمل مثمن محذوف» و «هزج» بسامد بالایی دارد. اشعار گروه اول و چهارم بیشتر در وزن‌های روان و جویباری و اشعار با مضامین عاشقانه و قلندرانه با وزن‌هایی با تنوع چشمگیرتر و بیشتر در قالب بحر مسدس سروده شده است که کوتاهی آن گاهی هیجان بیشتری به کلام القا می‌کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Study of the Level of Harmony of Rhyme and Content in the Poems of Hakim Sanaei

نویسندگان [English]

  • Najmeh Dorri 1
  • Somayeh Rezaei 2
1 Associate Professor of Persian Language and Literature, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
2 Ph. D. Graduate of Persian Language and Literature, Hormozgan Universit, Bandar Abbas, Iran
چکیده [English]

The true poetry is the birth of the unconscious poet without the intervention of his consciousness, as Plato and Aristotle, the critics of the first poetry, point to this point. If poetry is burst from inside the poet's conscience, the rhyme and all the elements of the poetry are followed by the contents of his poem, rather than the poet, with a figure of a pattern. The outer music of poetry follows the poet's feelings on his tongue, and a poem with a conventional weight of poetry identity is indistinguishable from the point of view of the poetry and intuition; as the poems of the great poets of Persian literature is an example of this harmony between elements of poetry.
Sanai Ghaznavi is one of the popular poets of Persian literature whose poetry seems to come from his uneasy inside the poetic moments of her life. The purpose of this research is to determine the extent to which weight and content are coordinated in his poems, and whether the two elements of weight and content in the Sanaei poems are in line with each other.
In this research which was done by the library method, after reviewing the poetry of Sanai (330 sonnets and verses). Their subject and content were determined. First, the studied poems were divided into four groups of love, mysticism, ethics-preaching-social criticism, and eulogy. After determining their rhyme, the quality of rhyme and content and the level of coordination of these two elements were analyzed in Sanaei's poetry. It is worth noting that Sanaei's poems based on his work were chosen and studied by Modarres Razavi.
In considering the weight of a poet's poetry, there are a few points to consider; for example, in the case of the Senaei's poems, he has said that he has undergone a number of existential issues and undoubtedly influenced these changes in his poetic style. Of course, the style of the time should not be ignored. This point should also not be ignored, with the advent of the purposive content of Persian poetry, a new chapter in literature begins with the name of Sanai Ghaznavi.
The Sanai Ghaznavi's poems begin with mystical poetry, his lyrics and odes in this study, according to their contents were divided into four groups of preaching, mysticism, Qalandari, and romanticism. He has completed three stages of poetry. He used the great rhymes to compose eulogy, and according to the survey, rhymes can be said to fit into the theme of the eulogy.
The important point regarding Sanaei is the romantic that has happy and sad rhyme at the same time. These poems are considered as lyrics that are more exciting. In his mystical and spiritual poems, the rhyme is calm. Although the poems with calm rhymes are more, but the short rhythmic poems are less that is the kind of rhyme in the speech.
In the reviewed poems, Bahr-e Raml and Hazj are the most frequent. There is no rhymic forms in these poems.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Wisdom
  • Sanaei
  • Romanticism
  • Qalandari poetry
  • eulogy
  • rhyme

منابع

  1. اسحاق، محمد (1379). شعر جدید فارسی، چاپ اول، ترجمۀ سیروس شمیسا، تهران: انتشارات فردوس.
  1. برزگر خالقی و دیگران، محمدرضا (1390). «بررسی ساختار عروضی قصاید فارسی»، فنون ادبی، س3، ش2، ص1-14.
  2. خانلری، پرویز (1327). تحقیق انتقادی در عروض فارسی و چگونگی تحول اوزان غزل، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  3. رازی، شمس‌الدین محمدبن قیس (1360). المعجم فی معاییر الاشعار العجم، به‌تصحیح مدرس رضوی، چ3، تهران: زوار.
  1. پورنامداریان، تقی (1382). گمشدۀ لب دریا، تأملی در معنی و صورت شعر حافظ، تهران: سخن.
  1. ----------- (1373). وزن شعر فارسی. تهران: تونس.
  1. رضوی، مدرس (1388). تصحیح دیوان حکیم ابوالمجد مجدود بن آدم سنایی غزنوی، چاپ هفتم، سنایی.
  2. روزبه، محمدرضا (1381). ادبیات معاصر ایران (شعر)، چاپ اول، تهران: روزگار.
  3. زرین­کوب، عبدالحسین (1346). شعر بی­دروغ، شعر بی­نقاب، شامل بحث در فنون شاعری، سبک و نقد شعر فارسی، با ملاحظات تطبیقی و انتقادی راجع به شعر قدیم و شعر امروز، سازمان چاپ و انتشارات محمدعلی علمی.
  4. سنایی غزنوی (1375). مقدمه، دیوان حکیم سنایی غزنوی، براساس معتبرترین نسخه­ها، به قلم استاد بدیع‌الزمان فروزانفر، تهران: نگاه.
  5. سلاجقه، پروین (1387). ازاین باغ شرقی (نظریه­های نقد شعر کودک و نوجوان)، چاپ دوم، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
  6. شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1373). موسیقی شعر، چاپ چهارم، تهران: آگاه.
  7. ----------------- (1387). تازیانه­های سلوک، چاپ هشتم، تهران: آگاه.
  8. طوسی، خواجه نصیرالدین (1369). معیارالاشعار، به تصحیح و اهتمام دکتر جلیل تجلیل، تهران: جامی.
  9. فضیلت، محمود (1378). آهنگ شعر فارسی (وزن، قافیه و ردیف)، چاپ اول، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه­ها (سمت).
  10. کرمی، محمدحسین (1380). عروض و قافیه در شعر فارسی، چاپ اول، شیراز: انتشارات دانشگاه شیراز.
  11. وحیدیان کامیار، تقی (1367). وزن و قافیۀ شعر فارسی، چاپ اول، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
  12. Fowler, Roger (1995). A Dictionary of Modern Critical Terms, London and New York, Routledge.
  13. Abram, M. H. (1941(. A Glossary of Literary Terms, United States of America, Cornell University (copy right)
  14. Magdi, Gray (1974). A Dictionary of Literary Terms, Beirut, Lebanon: Lidralrie du liban.