بررسی مضامین در غزلیات سلمان ساوجی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه قم، قم، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ساوه، ساوه، ایران

3 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه قم، قم، ایران

چکیده

در غزلیات سلمان ساوجی، شاعر قرن هشتم، تلفیق دوگونه غزل عارفانه و عاشقانه بنا به اقتضای عصر و دوره، به گونه‌ای بسیار طبیعی انعکاس یافته است. درونمایه‌‌ها و مضامین این اشعار دربرگیرندة معانی دقیق و ظریفی است که در اثنای کلام و در ظرف الفاظ گنجانده شده است. سلمان با زبانی لطیف، از ترکیب عشق و عرفان، مضامین پربسامدی همچون حجاب بودن جسم و تن، حلقة زلف، زلف مشکین و کفر زلف، رخسار و همچنین چشم مست معشوق و حسن روی او، لب و سخن معشوق، هجران و فراق دوست، وفای عاشق و جفا و بدعهدی معشوق، بی­هنریِ عقل در طورِ عاشقی و باد سحر را با تشخصی جدید بازآفرینی کرده است. همچنین، با استفاده از برخی دیگر از مضمون‌‌های رایج در قرن هشتم، در قالب واژه‌‌ها و عباراتی همچون محتسب و زاهد ظاهرپرست، رند دردی­آشامِ درون­صاف، میِ جام الست، هیچ بودن نقش و نگار جهان، و دررسیدنِ شام اجل بر درِ سرای امل را دریافته و با توصیفات بس هنرمندانه و با توجهی وافر، به سان عارفی تمام­عیار، تصاویری از این گونه مضمون­پردازی‌‌های خود را به رخ کشیده است. از همین منظر است که می‌توان وی را سرآمد مضمون‌آفرینی بدیع در غزل فارسی به‌خصوص غزل‌سرایی قرن هشتم و بعد از آن به حساب آورد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A study of poetic themes in Salman Savaji’s lyrics

نویسندگان [English]

  • Zahra Mansoori noori 1
  • Masoumeh Yari eili 2
  • Aqhdas Fatehi 3
1 M. A. Student of Persian Language and Literature, University of Qom, Qom, Iran
2 M. A. Student of Persian Language and Literature, Islamic Azad University Saveh Branch, Saveh, Iran
3 Assistant Professor of Persian Language and Literature, University of Qom, Qom, Iran
چکیده [English]

Abstract
Salman Savaji is an influential poet in the 8th century A.D. Saadi Maybe all known as love & Ghazal poet and Hafez as mystical Poet and Ghazal composer. But if without any considering prejudgment, Salman’s Ghazals be compared with Hafez and Saadi, Perhaps in some cases it’s higher as well and so he has been neglected.
The most important issues in addition to eulogize lament and saluted in his Divan as following:

Philosophical
moral and legal
Short and transient world
 instability joys
 human behavior and
Movement of his soul to piety and disdain.


Life:

In memorandum of Dawlatshah Samarqandi states that: “Salman is one of the great poets who have been fixed in Saveh andhis family are always hadstates him as a great poets. His nick name is Jamal al-Din, and his father Khwaja Alaeddin Mohammed Savaji has been literati man. The great kubrawi Sufi shaykh ala al-Dawla simnani uttered no hyperbole at all when he asserted that: “the like of Simnam’s pomegranates and Salman’s poem cannot be found anywhere”.

The versification of Salman’s poetry in Ghazal:

Literary crisis or maybe the features of Salman’s age in the 8th century according to the Professor Shemisa:
First, the Romantic/love Ghazal has peaked by Sa’adi in the 7th century and it could not go ahead. Secondly, the mystical Ghazal has peaked by Mevlânâ/Mawlana in the 7th century.

Literature review:

Up to now, the comprehensive and independent research that solely dedicated to the themes couldn’t take place in Salman Savaji Ghazals. His Divan has been reprinted several times; the last one is Kolliyyat-e Salman-e Savaji, emended by Dr. Abbas Ali Vafaee.
Sazvari has also article entitled “The inter-fluence of Salman Savaji and Hafez”, He in his article reviews the subjec by focuses on both poets.

Discussion and conclusion:

Salman’s Ghazals also is full of motifs and love theme and romance description like other poets. But in addition to the things very interesting in these Ghazals are mystical themes and the themes mentioned and embodied interim of words in his Ghazals.
Salman uses the common themes of the era in his poems like many other poets: the temes such as the Lovers' Wind, opposite between love and wisdom, Muhtasib, eremitic as well as love and mysticism.
4.1.   Salman and love
The poet suffers from the pain or grief namely love, has defeated and humble feel that don’t let him describe love more.
Expression of love is not possible to be indicated
The commentary of love is not describable in wordage
The poet hurt from sentimental love by which he sees as capital that recovers his hurt.
What sadness that I caught in your love
What sadness is the capital of my treatment?
Separation and parting
The Poet loses everything in the path of being free of hurt. The overwhelming hurt and normal routines are disrupted life for the poet. In the following Verse (poetry), the separation and grief are unbearable and the poet is tired out:
Our separation which mountains unable to carry it
Our Salman’s heart as though able to tolerate it
Muhtasib, eremitic
If we are looking at Salman’s verses from mystical point of view, he is not the only poet but he was so drunk mystic blessing of his selfless friend. If the eremiticis also understand God's mercy that he has understood, the Piety like flower surrounded it:
If the eremitic understand God's mercy
The Piety like flower surrounds you.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Salman Savaji
  • Ghazal or lyric poems
  • theme

منابع

  1. قرآن کریم
  2. آزادمنش، علی و شریفی، عبدالرضا (1391). «بررسی وتحلیل انواع تشبیهات و استعارات در دیوان سلمان»‌‌، بهار ادب، زمستان 91، سال5، شماره4، صص19 تا 38.
  3. آقایی، علی (1379). شرح صد غزل از سلمان ساوجی، پایان نامة کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه اصفهان.
  4. اعتصامی، پروین (1382). دیوان اشعاربا مقدمۀ ملک‌الشعرای بهار، تهران: غزل‌سرا.
  5. حافظ، شمس‌الدین محمد (1391). دیوان اشعار، به تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی‌‌، تهران: کلهر.
  6. دهخدا، علی اکبر (1377). لغت­نامه، تهران: دانشگاه تهران.
  7. سازواری، محمودرضا (1389). «تأثیر و تأثر سلمان ساوجی و حافظ شیرازی»، بهار ادب، سال سوم، شمارة دوم. صص 169 تا 182.
  8. ساوجی، سلمان (1389). دیوان اشعار، به تصحیح دکترعباسعلی وفایی، تهران: سخن.
  9. سعدی، مصلح‌الدین (1382). کلیات اشعار، به تصحیح محمدعلی فروغی، تهران: صدریه.
  10. سمرقندی، دولتشاه (1382). تذکره‌الشعرا، چ1، تهران: اساطیر.
  11. سیدنظری، بهمن. «مضمون­سازی و نکته­پردازی در شعر و ادب فارسی»، شناخت، شماره بیست و یکم، صص 127 تا 141.
  12. شمیسا، سیروس (1374). سبک‌شناسی شعر، تهران: فردوس.
  13. صائب، محمدعلی (1383). دیوان اشعار، به تصحیح محمد قهرمان، تهران: علمی فرهنگی.
  14. صفا، ذبیح‌الله (1371). تاریخ ادبیات در ایران، پنج جلد در هشت مجلد، مجلد سوم، بخش دوم، چ10، تهران: فردوس.
  15. قلی­زاده، حیدر، «زلف و تعابیر عارفانه و عاشقانۀ آن در شعر فارسی»، مجلة دانشکده ادبیات و علوم انسانی تبریز، شمارة 192. صص 149 تا 194.
  16. مشتاق مهر، رحمان، «کارکرد زیبا‌شناختی اشارات قرآنی در اشعار سلمان»، نامة پارسی، سال ششم، شمارة21، صص110 تا 128.
  17. مولوی، جلال‌الدین محمد بلخی (1384). غزلیات شمس، به تصحیح بدیع‌الزمان فروزانفر، تهران: دوستان.
  18. ــــــــــــــــــــــــــــــ (1381). مثنوی معنوی، به تصحیح قوام‌الدین خرمشاهی، تهران: دوستان.
  19. ن‍ژادسلیم، رحیم. «جلوۀ عرفان در دیوان سلمان ساوجی»، کیهان اندیشه، شمارۀ 76، صص 142تا147.
  20. ولایتی، علی­اکبر (1393). آفرینندگان فرهنگ و تمدن اسلام و بوم ایران-سلمان ساوجی، تهران: امیرکبیر.
  21. هاشم­پور سبحانی، توفیق (1386). تاریخ ادبیات ایران، چ1، تهران: زوار.
  22. Hornby, A. S.  (1997). Oxford Advanced Learner's Dictionary of current English, London:
Oxford University Press.