جشن عروسی و آداب آن در اشعار فارسی با تکیه بر منظومه ویس و رامین

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

چکیده

در این مقاله سعی شده است با بررسی دواوین شعر، به‌ویژه منظومۀ ویس و رامین، سروده فخرالدین اسعد گرگانی، آداب و رسوم ایرانی به هنگام جشن عروسی به نمایش گذاشته شود؛ آدابی که بسیاری از آنها هنوز هم در جامعه ایرانی رایج است و تغییر مذهب ایرانیان نیز تأثیری در دگرگونی یا حذف آن نداشته است، بلکه در برخی موارد احکام اسلام مهر تأییدی بر ادامه آن آداب است. جشن در ایران به دو نوع تقسیم می‌شود که عبارت است از: 1- جشن‌های اختصاصی که در زمان خاصی برگزار می‌شد؛ از جمله نوروز و مهرگان و سده و ... 2- جشن‌های عمومی که وابستگی به زمان خاصی نداشت؛ از جمله جشن به تخت نشستن پادشاه، تولد فرزند، ختنه‌سوران و نیز جشن فرخنده ازدواج. هر یک از این جشن‌ها با آداب و رسوم خاصی برپا می‌شد که برخی از این رسوم فراموش شده، برخی هنوز پابرجاست و برخی نیز تغییر شکل داده و به نوعی دیگر شاهد آن‌ایم. مهم‌ترین آداب و رسوم جشن عروسی که در اشعار شاعران فارسی‌گوی بدان اشاره شده عبارت‌است از: گرفتن مهریه و شیربها از داماد، برپایی جشن و سور دادن، آرایش عروس و... از میان شاعران فخرالدین اسعد گرگانی بیشتر از دیگران، به آداب و رسوم ایرانیان در جشن عروسی پرداخته است؛ زیرا موضوع کتاب او داستان عروسی ویس، شاهزاده ایرانی، با موبد و پس از آن با رامین است.
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Wedding celebration and its practices in Persian poems based on the verses of Weiss and Ramin

نویسنده [English]

  • Zahra Salehi Sadati
Assistant Professor of Persian Language and Literature, Payame Noor University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Abstract
The celebration in Iran is divided into two categories: 1- Special celebrations that took place at a particular time including Nowruz, Mehregan, Sadeh, etc.; 2- public celebrations that did not depend on a specific time, including the feasts on King's enthroning, childbirth, circumcision, and marriage. In this article, an attempt has been made to review Iranian customs during the wedding ceremony through poem books including the “Weis and Ramin” poems book composed by Fakhruddin Asad Gorgani; the customs many of which are still common in Iranian society; some were not affected or removed by the change of Iranian religion, but even were affirmed by Islam. Fortunetelling and observing the time for holding the celebration are traditions that still today are customary among people.
Wedding parties at the court, like other celebrations, were accompanied by drinking and listening to music. Wedding rituals today are also celebrated with pleasant voice of the music.
Scenting the party with burning of aloe wood and sugar is another custom of the wedding ceremony. Taking dowry and marriage fee from the groom, setting up the celebration and banqueting people, bride’s toilet, etc. are other marriage traditions customary among people that have been referred to in the poems of Persian language poets.
A primary ritual as the introduction of the wedding in the old and even in the present time, in some places, is nominating at the birth time, which is called today "Naf Boran” (bellybutton cutting).
In some cases, we see the pre-wedding customs, i.e., getting the marriage fee from the groom, and drafting a marriage deed for the bride, as well as getting dowry from the groom, which is common also today among the Iranians.
As inferred by the Gorgani’s poem, the “Kabin-Khahi” ritual (requesting a marriage fee) from the bride's relatives was also widespread in the pre-Islamic Iran.
As indicated by the poems, the dowry of princes was predomination over lands. Also, the one who proposed more marriage fee would win to catch the girl.
A special wedding ritual that has been customary in ancient Iran is praise of God and praying for the bride and groom's happiness.
It seems that the only source for this tradition is the Weis and Ramin poems book; according to Gorgani, this special praise was recited by the owner of the wedding party, such as the bride or groom's mother. Praise of God, along with other Ameshasepandan, such as the oracle, the sun, the moon, etc. at the beginning of the wedding ceremony was performed with the purpose of seeking bliss with them and cursing the devils to get rid of them.
Another marriage custom was toileting of the bride at the wedding night and her ornamentation, and putting the crown on the bride’s head. The bride was toileted by beauticians; they used old makeup tools such as Sormeh, roseate cream, and indigo to ornament the bride; they trimmed her face and eyebrows, stamped her face using the empty Ghalieh (having a speckle on the corner of the lips was among the Iranian beauty standards) and arranged her hair, and scented her body with rosewater; and thus the bride was prepared to celebrate the beginning of their marital life.
Another ritual customary in Iranian wedding ceremonies, just like other nations, was giving parties. At parties on the occasion of the auspicious celebration in the courts, ceremonies like banqueting, performing games such as polo, sprinkling gold and sugar over the bride and groom’s heads, scenting the party using burning aloes wood and sugar were other rituals of the parties.
Sugar sprinkling was a ritual that has been mentioned in many other literary texts as a celebration ritual, which in addition to being sweet and a blessed start for marriage was taken into consideration for its expensiveness and the luxury aspect.  The remnants of this tradition can be seen in rubbing of sugar cubes over the bride and groom’s heads in the current Iranian society.
By reviewing Persian poems and contrasting them, we found that among the reviewed poems books, the Weis and Ramin poems book had the most references to the wedding ceremonies, and this is due to the subject of the book, which relates to the life of two lovers called Weis And Ramin and their marriages (wedding of Weis with Mobed and Viro and Ramin) (Ramin's marriage to Gol and Weis)
Ferdowsi also has mentioned to some ceremonies and traditions on the occasion of the marriage of heroes and kings.
Other poets have more or less dealt with this subject; poets such as Anwari and Farokhi whose poetry was inspired by the courtiers had some references to some of the wedding customs in their poems on the occasion of the courtiers’ wedding.
Poets such as Sanaei, Attar and Khaqani whose poetry has a mystical nature, though not addressed this ritual directly, but have pointed to some wedding rituals through similes and metaphors.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Wedding
  • Vis and Ramin
  • cabins
  • bridal makeup
  • beautician
  • shirban

منابع

  1. اشیدری، جهانگیر (1362). بحثی کلی درباره جشن‌ها، چیستا، 17و 18، (919-922).
  2. اعتصامی، پروین (1371). دیوان اشعار، تصحیح عبدالعظیم صاعدی، تهران: روایت.
  3. امیرخسرو دهلوی، خسرو بن محمود (1361). دیوان اشعار، به اهتمام م. درویش، تهران: جاویدان.
  4. امیر معزی، ابو عبدالله محمدبن عبدالملک (1362). دیوان اشعار، تصحیح ناصر هیری، تهران: مرزبان.
  5. انوری ابیوردی، اوحد الدین محمد بن محمد (1347). دیوان اشعار، تصحیح محمدتقی مدرس رضوی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
  6. اوشیدری، جهانگیر (1371). دانشنامة مزدیسنا، تهران: مرکز.
  7. ایزدی، رضا (1350). مهرگان جشن شاهان و خسروان، مازندران: شورای مرکزی استان مازنداران.
  8. بیدل دهلوی، عبدالقادر (1392). دیوان اشعار، تصحیح محمد کاظم کاظمی، تهران: نگاه.
  9. حافظ، شمس‌الدین محمد (1362). دیوان اشعار، تصحیح پرویز ناتل خانلری، تهران: خوارزمی.
  10. خالقی مطلق، جلال (1369).بیژن و منیژه و ویس و رامین، ایران شناسی، 6، (273-298).
  11. خاقانی، افضل‌الدین بدیل بن علی (1375). دیوان اشعار، ضیاءالدین سجادی، تهران: زوار.
  12. دهخدا، علی‌اکبر (1325).لغت‌نامه، زیر نظر محمد معین و جعفر شهیدی، تهران: دانشگاه تهران مؤسسه لغت‌نامه دهخدا.
  13. رونی، ابوالفرج بن مسعود (1347).دیوان اشعار، به اهتمام محمود مهدوی دامغانی، مشهد: کتاب‌فروشی باستان.
  14. ساوجی، سلمان بن محمد (1367). دیوان اشعار، تصحیح تقی تفضلی، به اهتمام مشفق منصور، تهران: صفی علی‌شاه.
  15. ساوجی، سلمان بن محمد (1348). جمشید و خورشید، تصحیح ج. پ. آسموسن و فریدون مهمن، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
  16. سنایی، ابوالمجد مجدودبن آدم (1382). حدیقه‌الحقیقه  و شریعه‌الطریقه، تهران: نشر دانشگاهی.
  17. صالحی ساداتی، زهرا (1392). آداب و رسوم ایرانی در منظومه ویس و رامین، مجموعه مقالات شکوه سخن، (3580-3619).
  18. صائب، محمد (1362). دیوان اشعار، تصحیح محمد قهرمان، تهران: علمی و فرهنگی.
  19. صفا، ذبیح‌الله (1326). جشن سده و آداب آن، ارتش بهمن، 11، (7-16).
  20. ________ (1327). جشن نوروز، ارتش بهمن، 1، (25-33).
  21. عطار، محمدبن ابراهیم (1382). خسرونامه، به اهتمام اقبال فرشید، تهران: اندیشه گستر.
  22. فراهانی، محمد صادق بن حسین (ادیب اللممالک) (1378). دیوان اشعار، به اهتمام مجتبی برزآبادی فراهانی، تهران: فردوس.
  23. فرخی سیستانی، ابوالحسن علی بن جولوغ (1349). دیوان اشعار، تصحیح محمد دبیرسیاقی، تهران: زوار.
  24. فردوسی، ابوالقاسم؛ 1388: شاهنامه (ج2)، به کوشش جلال خالقی مطلق، تهران: مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی.
  25. قاآنی، حبیب‌الله بن محمد علی (1380). دیوان اشعار، تصحیح امیر صانعی، تهران: نگاه.
  26. گرگانی، فخرالدین اسعد (1337). ویس و رامین، به اهتمام محمد جعفر محجوب، تهران: اندیشه.
  27. منوچهری، ابونجم احمد بن قوص بن احمد (1347).دیوان اشعار، تصحیح محمد دبیر سیاقی، تهران: زوار.
  28. مولوی، جلال الدین محمد (1379). مثنوی معنوی، تصحیح رینولد الین نیکلسون با مقدمه محمد عباسی، تهران: طلوع.
  29. _______________ (1371). غزلیات شمس، تهران: طلوع.
  30. مهذب، زهرا (1375). جشن‌های عروسی در شاهنامه، ادبیات داستانی، 40، (79-83).
  31. نظامی، الیاس بن یوسف (1381). کلیات اشعار، تصحیح وحید دستگردی، با مقدمه و بازنگری م ظهوریان، تهران: طلوع.
  32. یوسفی، حسینعلی (1371). نقد تطبیقی ویس و رامین با خسرو شیرین، ادبستان فرهنگ و هنر، 36، (181-183).