بازاندیشی درضرورت «تفکّر انتقادی» وکارکردهای آن در تذکره‌نویسی و تاریخ‌ادبیّات‌نگاری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات فارسی، واحد تربت حیدریّه،دانشگاه آزاداسلامی تربت‌حیدریّه،ایران

2 استادیار زبان وادبیّات فارسی، دانشگاه حکیم سبزواری،سبزوار،ایران؛

3 دانشیار زبان وادبیات فارسی، دانشگاه حکیم سبزواری،سبزوار،ایران

4 استادیار زبان وادبیّات فارسی، واحد تربت حیدریّه، دانشگاه آزاداسلامی، تربت حیدریّه، ایران

10.22108/liar.2020.122146.1822

چکیده

تاریخ ادبیّات، تبارنامۀ فرهنگ واندیشه است و تذکره‌های ادبی، به عنوان نسل نخستین تاریخ‌ ادبیّات‌ فارسی، بازتابندة قبض و بسط فرهنگ، فراز و فرود ادبیّات، سنّت‌پذیری و سنّت‌گذاری و آینة جریان شناسی ادبی است که می‌توانند فرایند تحوّل و انحطاط- تقلید را در ادبیّات نشان دهند و به بسط و گسترش پژوهش‌های ادبی، شناساندنِ سنّت‌های ادبی، زبان و ادبیّات بومی و هویّت ملّی، آشناکردن خوانندة امروز با بافت موقعیتی آفرینشِ تذکره یاری رسانند. امّا در کنار تمام مزیّت‌ تذکره‌ها، گاه آفت‌هایی مانند سطحی‌نگری، نافرهیختگی، سجع‌پردازی‌، موجز نویسی، وحبّ و بغض به شماری ازتذکره‌ها راه یافته‌است. تاریخ‌ادبیّات‌نگاری، برای دست یافتن به رشد و بالندگی، به ناچار باید به درون خود نگاهی آسیب‌شناختی داشته باشد. آسیب‌شناسی، به عنوان فرایندی هوشمند، یعنی چگونه این تذکره‌ها به این آفت‌ها دچار شده اند و چگونه می‌توان این تذکره ها را از آن ها پیراست؟ آسیب‌شناسی تذکره‌ها، مستلزم بهره‌گیری از «تفکّر انتقادی» است تابتوان از سنّت‌های ناروا و کژمدارانة ادبی دوری گزید، خوانندة امروز را با بافت موقعیتی آفرینش متنِ تذکره‌ها آشناکرد، دانش‌های نظریّه پردازی ادبی، طبقه‌بندی و رده بندی تاریخ‌ادبیّات را ارتقا بخشید و ادبیات را از تعصّبات قومی، ایدئولوژیک و سیاسی دورکرد. تفکّر انتقادی، به ما ابزار ارزیابی هدفمند، دقیق و علمی تذکره‌ها را به دست می‌دهد و با نگاهی انتقادی و ژرف کاوانه، زمینۀ تفکّر تحلیلی و ارائه نظریّه‌های علمی را فراهم می آورد. هدفِ این مقاله، که به روش گردآوری اطّلاعات ، به صورت روش کتابخانه‌ای انجام شده است، تنها، طرح وبازشناسی آسیب‌شناسی تذکره‌های ادبی از رهگذر تفکّرانتقادی و ضرورت‌های آن است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Rethinking of the necessities for 'Critical Thinking' and its functions in biography (thazkareh) and literay historiography

نویسندگان [English]

  • Toba Salmanpour 1
  • Ali Tasnimi 2
  • Mehyar Alavi Moghaddam 3
  • Mahmoud Firouzimoghaddam 4
1 PhD student in Persian Language and Literature, Torbat Heydariyeh Branch, Islamic Azad University, Torbat Heydariyeh, Iran
2 Assistant Professor of Persian Language and Literature, Hakim Sabzevari University
3 Associate Professor of Persian Language and Literature, Hakim Sabzevari University
4 Assistant Professor of Persian Language and Literature, Torbat Heydariyeh Branch, Islamic Azad University, Torbat Heydariyeh, Iran
چکیده [English]

The history of literature is the genealogy of the culture of thought, and literary biography (thazkareh), as the first generation of The history of Persian literature, reflect the rise and fall of culture, the rise and fall of literature, the low and high thought, the acceptance of tradition and traditionalim that can illustrate the process of transformation and degeneration-imitation in literature and expand literary research,recognizing literary traditions, native language and national identity, acquainting today's reader with the situational context. But besides all the value of the thazkareh, there are sometimes pests such as superficiality, celibacy, prostration, succinct writing, chanting. In order to achieve growth and prosperity, the history of literature must have a pathological look inside itself. Pathology, as an intelligent process, means how these pests and traditional histories became infected with these pests and how can these pests is followed? The pathology of biography (thazkareh) requires the use of "critical thinking" to avoid illusory traditions and expositors and expatriates and prejudices; promote the classification of literary history and remove literary centers from ethnic, ideological, and political prejudices. Critical thinking provides us with the tools for purposeful, accurate and scientific evaluation of thazkareh and provides a critical and deep look at the field of analytic thinking and the presentation of scientific theories. The purpose of this paper, which is base on a library-based method of data collection and a qualitative method of data analysis, is only to design pathology of literary biography (thazkareh) through critical thinking and its necessities.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Critical Thinking
  • thazkareh
  • pathology
  • Literary Criticism