نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات فارسی، واحد تربت حیدریّه، دانشگاه آزاد اسلامی تربت‌ حیدریّه، ایران

2 استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران

3 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران

4 استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، واحد تربت حیدریّه، دانشگاه آزاد اسلامی، تربت حیدریّه، ایران

چکیده

تاریخ‌ادبیات، تبارنامۀ فرهنگ و اندیشه است و تذکره‌های ادبی نسل نخستین تاریخ‌ادبیات‌ فارسی‌اند و بازتابندة قبض و بسط فرهنگ، فراز و فرود ادبیات، سنّت‌پذیری و سنّت‌گذاری و آینة جریان‌شناسی ادبی‌اند که فرایند تحول و انحطاط - تقلید را در ادبیات نشان می‌دهند و به بسط و گسترش پژوهش‌های ادبی، شناساندنِ سنّت‌های ادبی، زبان و ادبیات بومی و هویّت ملّی، آشناکردن خوانندة امروز با بافت موقعیتی آفرینشِ تذکره یاری می‌رسانند؛ اما در کنار تمام مزیّت‌ تذکره‌ها، گاه آفت‌هایی مانند سطحی‌نگری، نافرهیختگی، سجع‌پردازی‌، موجزنویسی، وحبّ و بغض به شماری از تذکره‌ها راه یافته ‌است. تاریخ‌ادبیات‌نگاری برای دست‌یافتن به رشد و بالندگی، به‌ناچار باید به خود نگاهی آسیب‌شناختی داشته باشد. آسیب‌شناسی فرایندی هوشمند است؛ بدین‌معنا که چگونه این تذکره‌ها به این آفت‌ها دچار شده‌اند و چگونه می‌توان این تذکره‌ها را از آنها پیراست. آسیب‌شناسی تذکره‌ها، مستلزم بهره‌گیری از «تفکّر انتقادی» است تا بتوان از سنّت‌های ناروا و کژمدارانة ادبی دوری گزید، خوانندة امروز را با بافت موقعیتی آفرینش متنِ تذکره‌ها آشنا کرد، دانش‌های نظریه‌پردازی ادبی، طبقه‌بندی و رده‌بندی تاریخ‌ادبیات را ارتقا بخشید و ادبیات را از تعصّبات قومی، ایدئولوژیک و سیاسی دور کرد. تفکّر انتقادی ابزار ارزیابی هدفمند، دقیق و علمی تذکره‌ها را به دست می‌دهد و با نگاهی انتقادی و ژرف‌کاوانه، زمینۀ تفکّر تحلیلی و ارائة نظریه‌های علمی را فراهم می‌آورد. این مقاله به‌روش گردآوری اطلاعات و به‌صورت روش کتابخانه‌ای انجام شد و هدف آن، طرح و بازشناسی آسیب‌شناسی تذکره‌های ادبی از رهگذر تفکّر انتقادی و ضرورت‌های آن است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Rethinking the Necessity of Critical Thinking and Its Functions in Tadhkirah (Memorandum) and Literary Historiography

نویسندگان [English]

  • Toba Salmanpour 1
  • Ali Tasnimi 2
  • Mehyar Alavi Moghaddam 3
  • Mahmoud FirouziMoghaddam 4

1 Ph. D. Student of Persian Language and Literature, Islamic Azad University, Torbat Heydariyeh Branch, Torbat Heydariyeh, Iran

2 Assistant Professor of Persian Language and Literature, Hakim Sabzevari University, Iran

3 Associate Professor of Persian Language and Literature, Hakim Sabzevari University, Iran

4 Assistant Professor of Persian Language and Literature, Islamic Azad University, Torbat Heydariyeh Branch, Iran

چکیده [English]

Introduction
The field of the history of literature is the genealogy of the culture of thought. Literary biography (Tadhkirah), as the first generation of the history of Persian literature, reflects the rise and fall of culture, literature, the acceptance of tradition and traditionalism, and the mirror of literary flow that can show the process of evolution and degradation-imitation in the literature. Tadhkirah contributes to the development of literary research, the introduction of literary traditions, indigenous language and literature, and national identity. However, despite the advantages of the Tadhkirah, there are flaws such as superficiality, celibacy, prostration, succinct writing, and chanting that have found their way into a number of Tadhkirahs. The history of literature needs to have a pathological look within itself in order to achieve growth and maturity. Pathology means identifying the negative aspects and purifying Tadhkirah. The pathology of Tadhkirah requires the use of ‘critical thinking’ to avoid illusory traditions and expositors and to acquaint the reader with the situational context of the creation of the text. Critical thinking provides us with the tools for the purposeful, accurate, and scientific evaluation of Tadhkirah.
 
Methodology
This descriptive-analytical study was done using the library method.It aimed to use a pathology approach in the field of history and literature in order to show the strengths and weaknesses of such studies inductively.
 
Discussion
The most basic tool for recognizing Tadhkirah is through using a critical approach. The pathology of Tadhkirah reveals some shortcomings and inadequacies. Therefore, it is necessary to look critically at the study of tradition, developments, and the decline of imitation to understand why in a historical period literary works were profound while in another period they became weak. Literary criticism mediates between the writer of the literary work and the ordinary reader by presenting the subtleties of literary works to the general public and streamlining the evolution of literary tastes. Criticizing Tadhkirah can identify stylistic, rhetorical, sociological, and psychological aspects in the production of science and knowledge.
 
Results and Conclusions
Tadhkirahs and histories of literature are a reflection of the culture and thought of a nation, the ups and downs of literature and culture. They can play a role in the analysis and understanding of literary texts. These works can well show the two opposites (evolution versus degeneration-imitation) in the context of the dynamics and statics of forms and themes. Tadhkirahs play a role in the expansion of literary studies, the acquisition of methods and criteria in literary historiography, the explanation of critical discourse and approaches, the cognition of study of literary trends and reflection of historical-literary events, the recognition of literary traditions, national identity and the interpretation of traditions, the description of aesthetic taste and the method of critique of literary predecessors, introducing native literature and ethnic, local and regional languages​. But ambiguity, superficial generalization, haste, ignorance, exaggeration, rhetoric, love and hate, avoidance of firm and justified views have penetrated Tadhkirah. It is necessary to turn to critical thinking and pathology of such research.
Using critical thinking in the study and analysis of Tadhkirah could lead to avoiding false imitation, and perverted literary traditions for pragmatism, destiny, passivity, perversion, bigotry, and contention against promotion and improvement, restoring data functions and improving the level of information of in the expansion of historical information in Tadhkirahs literary, attention to  the level of perceptions and expectations in today's readers of the Tadhkirah and the contemporary researchers with the situational context of the creation of the text of the Tadhkirah and the perceptions and expectations of the traditional memoirist, improving the level of depth and value of the reader today than the correct and accurate analysis of the writer of Tadhkirah in recognizing the evolution of the past and encouraging the reader to avoid love and hate, intentions and narrow-mindedness, helping to the typology, classification and periodization of literary trends by combining critical thinking with attitudes towards literary genres and forms, elevation of the level of literary theorizing and accurate and correct analysis of literary texts and mull over ethnic, racial, religious, ideological and political limitations, etc.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Critical Thinking
  • Tadhkirah
  • Pathology
  • Literary Criticism
  1. منابع

    1. احمدنعمانی، رئیس. (1377). «مروری بر تذکره‌نویسی فارسی»، ماهنامة کیهان فرهنگی، شمارة 143، صفحات21-16.
    2. الدر لیندا و پاول ریچارد. (1395). راهنمای تفکّر تحلیلی: چگونه افکارتان را تجزیه و تحلیل کنید؟ تهران: بهجت.
    3. امین رازی، احمد. (بی‌تا)، هفت اقلیم، به تصحیح جواد فاضل، تهران: علمی.
    4. بیگدلی، لطفعلی بیک آذر. (1387 ). آتشکدة آذر، به تصحیح میرهاشم محدّث، تهران: امیرکبیر.
    5. برسلر، چارلز. ( 1386 ). درآمدی بر نظریّه‌ها و روش‌های نقد ادبی، ترجمة مصطفی عابدینی‌فرد، تهران: نیلوفر.
    6. رجبی، مسلم و علوی مقدّم، مهیار. (1397)، «نگاهی انتقادی- تطبیقی به رویکرد »سنّت‌گرایانة «نظریّه و نظریّه‌پردازی درسه اثر نظری کلاسیک ادبی؛ نمونه‌های مورد بررسی: قابوس‌نامه، چهارمقاله و المعجم فی معاییر اشعار العجم. فصلنامة تخصصی ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، دورة 14، ش.14، 27-11.
    7. رضی، احمد و رفاهی‌بخش، زینب. (1389) ، «آسیب‌شناسی شرح‌نویسی بر متون ادب فارسی‌»، مجلة جستارهای ادبی، سال 43، شمارة 171، صص168-143.
    8. زرقانی، سیّدمهدی. (1389). «تکوین تدریجی سنّت نگارش تاریخ ادبی ایران». مجلة شعرپژوهی (بوستان ادب) دانشگاه شیراز، دورة دوم، شمارة اول، پیاپی از 57، 101-75.
    9. _________ (1394). «گفتمان‌های معاصر و سنّت تاریخ‌ادبیات نگاری در ایران». نامۀ فرهنگستان، 5/2. صص60-39.
    10. زرین‌کوب، عبدالحسین. (1372). آشنایی با نقد ادبی، چاپ سوم، تهران: سخن.
    11. سمرقندی، دولتشاه. (1385). تذکره دولتشاه سمرقندی، مصحّح فاطمه علاقه، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
    12. ستاری، جلال. (1357). فرهنگ و مردم، چاپ اوّل، تهران: شورای عالی فرهنگ و هنر.
    13. سلحشوری، احمد. (1390). انواع تفکّر، همدان: دانشگاه بوعلی سینا.
    14. شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1385). شاعری در هجوم منتقدان، چاپ دوم، تهران: آگاه.
    15. صفا، ذبیح‌الله. (1388). تاریخ‌ادبیات در ایران، تهران: فردوس.
    16. علوی مقدّم، مهیار. (1396). «ضرورت بازشناخت تفکّر انتقادی به‌مثابه رویکردی میان‌رشته‌ای در حوزۀ علوم انسانی و نقد ادبی»، کنفرانس سالانة پژوهش درعلوم انسانی و مطالعات اجتماعی، تهران: همایش‌های بین‌المللی صداوسیما.
    17. _______ (1381). نظریّه‌های نقد ادبی معاصر (صورتگرایی و ساختارگرایی)، چاپ دوم، تهران: سمت.
    18. _______ (1397). مطالعات ادبی هرمنوتیک متن‌شناختی، چاپ اول، تهران: سخن.
    19. _______ (1385). «مبانی معناشناسی فهم متن در رویکردهای سنتی و جدید نقد ادبی»، نشریة دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تبریز، دورة 49، ش.199، تابستان، 21-7.
    20. علیشیر نوایی، میرنظام‌الدین. (1323). مجمع‌النفایس، ترجمة شاه‌محمد قزوینی، به اهتمام علی‌اصغر حکمت، تهران.
    21. عسگری، محمد. (1391). «آموزش مهارت‌های تفکّر انتقادی: رویکردی بین‌رشته‌ای»، فصلنامة مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، دورۀ چهارم، شمارة 2، 64-35.
    22. عمارتی مقدم، داوود. (1396). «آسیب‌شناسی کاربرد نظریه‌های مدرن در تدوین درسنامه‌های بلاغی»، نشریة ادبیات پارسی معاصر، سال هفتم، شمارة پیاپی21، صص47-29.
    23. عوفی، سدیدالدّین. (1389). لباب‌الالباب، مصحّح ادوارد براوون گرانویل و تعلیقات محمّد نفیسی، تهران: هرمس.

    24. فتوحی رودمعجنی، محمود. (1385). نقد ادبی در سبک هندی، تهران: سخن.

    25. __________ (1387). نظریة تاریخ‌ادبیات با بررسی انتقادی تاریخ‌ادبیات‌نگاری در ایران، تهران: علمی.

    26. قاضی مرادی، حسن. (1391). درآمدی بر تفکّر انتقادی، تهران: دات.

    27. گلچین‌معانی، احمد. (1363). تاریخ تذکره‌های فارسی، تهران: کتابخانة سنایی.

    28. ماهیار، عباس. (1377). مرجع‌شناسی ادبی و روش تحقیق، چاپ دوم، تهران: قطره.

    29. مایزر، چت. (1374). آموزش تفکّر انتقادی، ترجمة خدایار ابیلی، تهران: سمت.

    30. هدایت، رضاقلی‌خان. (1336). مجمع‌الفصحا، تصحیح مظاهر مصفّا، چاپ اوّل، تهران: امیرکبیر.