تبیین جایگاه صفت در گفتمان مدح

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

چکیده

شعر مدحی آشکارترین نمونۀ شعر ایدئولوژیک در ادبیات کلاسیک فارسی است که در اصلی‌ترین کارکرد خود، حافظ منافع حاکمیت و تثبیت ­کنندۀ آن است. شاعران مدیحه‌سرا در مقام افرادی متعلق به نهاد قدرت، شعر به ­ویژه قالب قصیده را به ابزار زبانی تولید و گسترش گفتمان قدرت تبدیل کرده‌اند. بر این اساس، زبان در خدمت محتوا قرار گرفته و ابزاری مؤثر در برجسته سازی هدف های حاکمیت به کار رفته است. ایدئولوژی در تمام لایه‌های زبانی، امکان بروز و گسترش دارد و بررسی هریک از مقوله‌های زبانی در شناسایی سازکارهای ایدئولوژیک متن میسّر است. یکی از انواع مؤلفه‌های زبانی در متن، مقولۀ صفت است که از انواع کلمات اختیاری در ساخت متن شناخته می‌شود. مطالعۀ ساختار و محتوای صفت و چگونگی کاربرد آن در نقش عنصری زبانی در زمینۀ مدح، مقولۀ مدنظر این پژوهش بوده است. بررسی صفات به کاررفته در مدح با تکیه بر نمونه‌هایی از شش شاعر برجستۀ مدیحه سرا نشان می دهد شاعران با آگاهی از نقش صفت در شکل‌دهی معنا به خوبی از آن در گفتمان مدح استفاده و اهداف سیاسی خود را با ساخت های مختلف صفت و استفاده از آن در جایگاه های متفاوت در ساخت متن پیگیری کرده‌اند. کاربرد صفت در مدح به تأکید و تثبیت بر اقتدار، تمامیت خواهی، نمایش چهره‌ای آرمانی از ممدوح و قطبی سازی میان خودی و غیرخودی انجامیده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Explaining the place of adjectives in the praise discourse

نویسندگان [English]

  • Mina Kazemi 1
  • zohreh Najafi 2
1 Ph.D. student of Persian Language and Literature, Literature and Humanities Faculty, University of Isfahan, Isfahan, Iran.
2 Associate Professor of Persian Language and Literature, Literature and Humanities Faculty, University of Isfahan, Isfahan, Iran.
چکیده [English]

Abstract
One of the important concepts in the development of the language of a text is how to use linguistic tools to express the subject and achieve the author's purpose. A text is an interconnected set of different linguistic components influenced by each other. Vocabulary, syntactic and rhetorical combinations and structures are among the constituent, textual elements. The word as the smallest meaningful unit of language is one of the main components of a text on which the text’s structure and meaning depend. The choice of words in each text according to its type, structure, and goals is one of the most important linguistic issues.
 One of the components of a text, which is considered as a type of word in grammar books, is the adjective. An adjective category is a sub-element that has different types based on the concept, structure, and grammatical classification. What makes adjectives worthy of being considered as beyond these divisions is their place in influencing the structure, content, and characterization of the language of a text. Adjectives, based on their content and form, are considered effective elements in expanding the meaning, praise, condemnation, rhetorical and syntactic feature in the text. This issue can be examined in any text according to its linguistic structure and content.
In ideological texts, the adjective according to the context and its political attitude toward the institution of government finds a place beyond a sub-element. It also consistently presents in the linguistic structure and purposeful context of the text. Persian poems, especially eulogy poems, are the most prominent types of ideological classic texts that have a strong connection with the prevailing political thought in the era of every eulogist poet. What is accepted by default is the use of language by the eulogist poets to form the discourse of power in the text in favor of the institution of government.
 Accordingly, the category of adjectives in the poems of six prominent poets belonging to the flourishing periods of praise poetry, from the beginning to the end of the sixth century, was studied. These poets are Farrokhi, Manouchehri, Anvari, Sanai, Khaghani, and Kamal Ismail, from whom twenty poems of praise were selected and analyzed. The reason for the selection was that the format of the ode is the best one for composing praise poems. Poems were also selected from among the selected poems of poets.
 Accordingly, the focus of this research is on the morphological, syntactic, rhetorical, and semantic position of the adjective in the praise poetry and its application for the text and the author. The research questions are the followings:
1. How much attention have the eulogist poets paid to the role of the adjective in highlighting the discourse of praise?
2. What meanings, identities, and actions have been described through the adjectives highlighted in the text of praise?
To answer the questions above, adjectives were examined in terms of subjectivity and objectivity, ideological role, syntactic position including predicative combination, normally with the mention of the adjective or the inverted adjective compounds, attributive and addressed form, inclusion, and generalist attitudes by the use of ambiguous and multiple counting attributes. Rhetorical semantics was the other field of study in terms of normative deviation. To the purpose of this research, the main factors determined were as follows:  rhyme construction, adjective repetition, pun, alliteration, coherence, collocation, and regularization using similes and metaphors.
Praise poetry, as the most obvious example of government poetry in classical literature, is an ideological poem in that the government is reflected and stabilized. The poet praises the adjective, the discourse of power, through linguistic propositions and in this research, specifically, the adjective, and the discourse of power. Praising acclaim with a completely positive semantic load is the most important function of attributes in praise; the traits that internally represent the praised with the scope of the religious and worldly rule and a set of characteristics such as courage, forgiveness, and patience in his personality. 
The totalitarianism of the government is embodied in the eulogy by praising the praised and issuing general rulings about him, using vague generalist traits and numerous counting traits. Emphasis on praiseworthy action as the main reason for praise, using actual attributes, emphasis on moral and esoteric attributes instead of outward ones, is another part of the poets' performance in the field of attribution.
The position of adjectives in literary illustration networks has turned adjectives into tools of the verbal and spiritual art of praise; a tool that, in addition to creating musical images and expressive semantics, has overshadowed the ideological conceptualization of the text. The polarization between the praised and his opponents, by attributing positive traits to the praised and negative traits to the opposition, leads to the consolidation of the internal force and the repulsion of the non-internal force, which is one of the ideological functions of the institution of power.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Panegyric Odes
  • Power
  • Language
  • Adjective
منابع
1. آقاگل­زاده، فردوس (1386). «تحلیل گفتمان انتقادی و ادبیات»، مجلۀ ادب­پژوهی، شمارۀ 1. صص 17-27.
2. احمدوند، شجاع (1396). قدرت و دانش در ایران دورۀ اسلامی، تهران: نی.
3. انوری، اوحدالدین محمد بن محمد (1337). دیوان اشعار انوری، تصحیح محمدتقی مدرس رضوی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
4. انوری، حسن، احمدی گیوی، حسن (1387). دستور زبان فارسی 2، تهران: انتشارات فاطمی.
5. باطنی، محمدرضا (1375). توصیف ساختمان دستوری زبان فارسی، تهران: امیرکبیر.
6. تاجیک، محمدرضا (1383). گفتمان، پادگفتمان و سیاست، تهران: مؤسسۀ تحقیقات و توسعۀ علوم انسانی.
7. تمیم‌داری، احمد (1379). کتاب ایران: تاریخ ادب پارسی، مکتب‌ها، دوره‌ها، سبک‌ها و انواع ادبی، تهران: الهدی.
8. جوانمرد، مولود (۱۳۹۲). تحلیل ساختار و محتوای مدح و ستایش در قرن ششم. پایان­نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه اصفهان.
9. حق­شناس، علی­محمد (1383). زبان و ادبیات فارسی در گذرگاه سنت و مدرنیته، تهران: آگه.
10. خاقانی، بدیل بن علی (1382). دیوان خاقانی، تصحیح ضیاءالدین سجادی، تهران: زوار.
11. خیامپور، عبدالرسول (1372). دستور زبان فارسی، تهران: کتابفروشی تهران.
12. دبیرمقدم، محمد (1383). زبان­شناسی نظری، پیدایش و تکوین دستور زایشی، تهران: سمت.
13. رضایی، والی و دیانتی، معصومه (1394). «نگاهی رده­شناختی به مقولۀ صفت در زبان فارسی»، فصلنامۀ زبان و ادب فارسی، دانشگاه آزاد سنندج، سال هفتم، شمارۀ 23، صص 113-134.
14. زرین­کوب، عبدالحسین (1351). درآمدی بر نقد ادبی، ج 1، تهران: امیرکبیر.
15. سنایی، ابوالمجد مجدود بن آدم (1388). دیوان سنایی غزنوی، تصحیح محمدتقی مدرس رضوی، تهران: انتشارات سنایی. چاپ هفتم.
16. شفاهی، احمد (1363). مبانی علمی دستور زبان فارسی، تهران، مؤسسۀ انتشارات نوین.
17. شقاقی، فریبا (۱۳۹۱). بررسی سیر تطور مدح در قصاید فارسی تا پایان قرن هشتم، پایان­نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی.
18. شعبانی، الهه (۱۳۹۰). مدح و ستایش در شعر فارسی از آغاز تا پایان قرن پنجم هجری (سبک خراسانی). رسالۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه اصفهان.
19. شمیسا، سیروس (1381). انواع ادبی، تهران: فردوس.
20. __________ (1386). بیان، تهران: میترا.
21. طبیب­زاده، امید (1385). ساخت­های اسنادی و سببی در زبان فارسی، نامۀ فرهنگستان، شمارۀ 32. صص 61-68.
22. ___________ (1388) «ظرفیت فعل»، نامۀ فرهنگستان، سال پنجم، صص 3-26.
23. فرخی سیستانی، علی بن جولوغ (1335). دیوان حکیم فرخی سیستانی، تهران: اقبال.
24. فرشیدورد، خسرو (1382). دستور مفصّل امروز. تهران: سخن.
25. فرکلاف، نورمن (1389). تحلیل انتقادی گفتمان، گروه مترجمان، تهران: دفتر مطالعات و توسعۀ رسانه­ها.
26. فتوحی، محمود (1390). سبک‌شناسی، نظریه‌ها، رویکردها و روش‌ها، تهران: سخن.
27. قریب، عبدالعظیم و همکاران (1370). دستور زبان فارسی (پنج استاد). به کوشش امیر اشرف الکتابی، تهران: سازمان انتشارات اشرفی.
28. کمال‌الدین اسماعیل اصفهانی (1348). دیوان، به اهتمام حسین بحرالعلومی، تهران: انتشارات کتابفروشی دهخدا.
29. ماهوتیان، شهرزاد ((1387). دستورزبان فارسی از دیدگاه رده‌شناسی، تهران: مرکز.
30. مسیبی، راشین (۱۳۹۰). بررسی موضوع قدرت در مدایح عصر غزنوی، پایان­نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه یزد.
31. مغاریی اصفهانی، ارمغان (۱۳۸۹). تحلیل دگریسی عناصر مدح در شعر سعدی و حافظ، پایان­نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه شهرکرد.
32. منوچهری، احمد بن قوص (1338). دیوان منوچهری دامغانی، تصحیح محمد دبیر سیاقی، تهران: زوار.
33. مؤتمن، زین‌العابدین (1371). تاریخ تطور شعر فارسی، تهران: سخن.
34. ون­دایک، تئون آدریانوس (1389). مطالعاتی در تحلیل گفتمان، تهران، ترجمۀ مهران مهاجر و محمد نبوی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
35.___________ (1394). تحلیل متن و گفتمان. ترجمۀ پیمان کی­فرخی، آبادان: پرسش.
36. Fairclough, Norman (1992). Discourse and Social Change, Cambridge: Polity Press.
37. Halliday, M (1985). An Introductional to Functional Grammar. London: Edward Arnold.
38. Van Dijk, Teun, Adrianus(1998). Opinions & Ideologies in the Press in Approaches to Media Discourse, Edited by Allen Belland & Peter Garret.