تحلیل عنصر درون‌مایه در پنج اثر دفاع مقدّس با تکیه‌بر مؤلفه‌های پایداری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

3 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

4 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

10.22108/liar.2020.121706.1804

چکیده

نمودهای پایداری از مهم‌ترین بن­مایه­های رمان­های ادبیات جنگ و دفاع مقدّس شمرده می­شود. در رمان­های شطرنج با ماشین قیامت، زمین سوخته، سوران سرد، سفر به گرای 270 درجه و کتاب دا، از مهم‌ترین آثار ادبی درزمینة پایداری و جنگ، این بن­مایه­ها نمودی چشمگیری دارد. در این آثار به درون‌مایه‌های مربوط به موضوع پایداری توجه ‌شده است که در این پژوهش به مهم‌ترین این مباحث در آثار مذکور پرداخته می­شود. مهم‌ترین درون‌مایه‌های پایداری در رمان­های منتخب عبارت‌اند از: هویت دینی رزمندگان و مبارزان، انگیزة دفاع و پایداری در برابر دشمن، الگوگیری از اسوه­های مذهبی و قیام عاشورا، وطن­دوستی و میهن­پرستی. پس از تحلیل آثار منتخب پژوهش و مطالعة منابع گوناگون تخصصی در حوزة پایداری، یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که به­دلیل فضای جنگ و برهم­خوردن تعادل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی زندگی شخصیت­های آثار منتخب، تحول درون‌مایه‌ها دیده می­شود. درون‌مایه‌های پایداری در هر پنج اثر مشهود است و در رمان زمین سوخته و کتاب دا، موضوع قیام عاشورا، تقدّس شهید و وطن­پرستی، در سوران سرد، مسئلة وطن­دوستی و در رمان­های شطرنج با ماشین قیامت، سفر به گرای 270درجه بر هویت دینی رزمندگان و بحث شهادت تأکید بیشتری شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Thematic Analysis of the Resistance Elements in Five Novels of the Holy Defense

نویسندگان [English]

  • Zahra Asadi Mafi 1
  • Abdolhossein Farzad 2
  • Roqayeh Sadraie 3
  • Amir Esmaeel Azar 4
1 Ph. D. Student of Persian Language and Literature, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran
2 Associate Professor of Persian Language and Literature, Institute of Humanities and Cultural Studies, Tehran, Iran
3 Assistant Professor of Persian Language and Literature, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran
4 Associate Professor of Persian Language and Literature, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran
چکیده [English]

Abstract
1. Introduction
The themes in war novels are predominantly variant and realistic. For the most part, this idea rises from the unrests brought forth as a result of the war context. The procedures and processes of creating war novels principally abide by the dominant and ruling ideology, religious and belief systems, economic and political conditions of the society, and writers. Following this track, the narrative works representing the beginning phase of the Iran-Iraq war are mainly influenced by the ideology driven from the Islamic Revolution along with public and social inclinations towards the war. At the end of the war, however, a group of the new generation writers, who were acquainted with the world narrative literature, tended to take on realistic approaches in composing novels and creating characters in light of the realities of the war.
In the works opted for the present study, there are some elements including religious identities of fighters, resistance against the enemy, and patriotism that are predominant and governing features of the themes of works such as Burnt Ground, Cold Suran, Chess with Resurrection Machine and Journey to Heading 270 Degrees, and the book Da. This is because these features are molded in the particular context of war. This research is aimed at investigating the themes of resistance in the selected works considered for the existing research concerning the elements of resistance and its various representations.
 
2. Data Analysis and Discussion
The most important themes of resistance in the works considered for the present research are as follow:
2.1. The religious identities of the fighters
No war is void of religious motivations. The element of religion is principally used to instigate the fighters amidst the war since the fighters fighting for the country and religion are largely appreciated in religions and their positions are defined to be in heaven. We can also see that the element of religion is significant during the 8-year sacred defense. The sacred defense has been constructed based on the religious ideology. This can be realized in opting for the title for sacred defense literature and Islamic Revolution.
In the novels Burnt Ground and Cold Suran, the elements of country and its maintenance are in vogue much more than the element of religion although the elements of religion and religious motivations such as martyrdom have found remarkable representations in these two novels. In the novel Journey to Heading 270 Degrees, the element of religion has found greater emphasis than the other studied novels in this research. However, in novels Chess with Resurrection Machine and the book, Da both of the elements are equally taken into account although paying particular heed to the element of religion has a significant place in the underlying strata of this novel.
2.2. The Motivation of Defence and Resistance against the Enemy (Jihad in the Cause of Allah)
The issue of resistance against the enemy and Jihad in the cause of Allah are one of the most important features of war and sacred defense novels in sustainability literature in Iran. This is an important element because the works about the sacred defense take defending the country and martyrdom a divine matter. This explains why the characters of the story have a great desire for sacrifice. The novels Burnt Ground, Chess with Resurrection Machine and Journey to Heading 270 Degrees, and the book Da have placed much more emphasis upon resistance against the enemy. This is also construed as a holy affair.
2.3. Exemplifying the Ashura uprising and the culture of martyrdom
The characteristics and personality traits of prophets and Imams in Islam are exemplars and ideals of those Jihadists who have always been on the front for the sake of their beliefs and have remained firm to the end. So, they bestow the other people's self-confidence and assure them to step into the battlefield. Guided by this belief, the writers of sustainability literature, aimed at fighting with the enemy, have endeavored to picture the prophets and Imams in accord with the religious ideals and social changes as the principal element and the ideals of fighters and people's uprising.
This issue makes people much more motivated to be inclined to these exemplars.  This very issue is represented in all the literary works chosen for this study, except for the novel Cold Suran.
2.4. Patriotism
One of the most significant themes of sustainability in the selected novels of this research and also the sustainability literature in Iran is dedicated to patriotism and nation-loving. In the novel Burnt Ground, the people refuse to submit to the enemy; they unite altogether to fight with the enemy. Patriotism is also emphasized in the novel Cold Suran. In the book Da, the author puts more emphasis on the idea of defending the nation and concerns the separatism in the country that the fighters render it futile by recourse to resistance and sustainability.  In the novels Chess with Resurrection Machine and Journey to Heading 270 Degrees, patriotism and nation-loving themes are represented in terms of defending the country against the Ba'si enemy of Iraq.
3. Conclusion
Having analyzed the selected works using qualitative content analysis, the findings of the study indicate that fighting and defending the country against the enemy, martyrs, and the culture of martyrdom as well as defending the nation are more predominantly articulated than any other representation of resistance theme. 
The themes in the novel Burnt Ground are investigated in light of the resistance theme that includes people's bare-hand fighting against the Iraqi forces, guarding and feeling responsible for the martyrs' bloodshed and defending the nation, idealizing and exemplifying the martyrs of Ashura uprising, participating in the funerals of martyrs and the likes. These are amongst the elements that Ahmad Mahmud serves to articulate them in his novel. In the novel Cold Suran, Afhami exceeds ordinary limits and depicts the space and events to which less attention has been paid. These events included soldiers' defending the nation, defending the defenseless and innocent people, and standing against the spies and oppositional political parties in the western part of the country.
The novels, Chess with Resurrection Machine and Journey to Heading 270 Degrees put much more emphasis upon the religious identities of fighters and martyrdom, defending the nation, being killed for maintaining the religious and national values in light of sustainability theme. The analysis of the representation of the resistance theme in these novels indicates that the war is construed as a cardinal destructive factor leading the country towards drawbacks. This is whilst resistance shown to increase self-esteem and the resistance motivations in people. The book Da largely addresses all the elements of resistance such as the sanctification of martyrdom, defending the nation and insulating it from being separated, jihad in the cause of Allah, and fighters' religious identities.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords: Resistance literature
  • sacred defense novels
  • Themes
  • themes of resistance
منابع
  1. قرآن کریم. ترجمة آیت­الله مکارم شیرازی.
  2. آقاخانی­بیژنی، محمود، صادقی، اسماعیل و صفری، جهانگیر (1393). «تحلیل چند مؤلفة پایداری در آثار شاعران پایداری». نشریة ادبیات پایداری. سال 5. شمارة 10. بهار و تابستان. صص 1ـ20.
  3. احمدزاده، حبیب (1396). شطرنج با ماشین قیامت. چاپ بیست و ششم. تهران: سورة مهر.
  4. اسکولز، رابرت (1383). عناصر داستان. ترجمة فرزانه ظاهری. چاپ دوم. تهران: مرکز.
  5. اسماعیلی، رضا (1390). از پایداری تا پرواز. چاپ دوم، تهران: روایت فتح.
  6. افهمی، جواد (1390). سوران سرد. چاپ دوم. تهران: سورة ­مهر.
  7. امیری خراسانی، احمد و حسن­پور، عسکر (1389). «مؤلفه‌های پایداری در سیمای شخصیت­های رمان دفاع مقدّس». نشریة ادبیات پایداری. سال 1. شمارة 2. بهار. صص 31ـ44.
  8. امیری خراسانی، احمد و آخشن، قدرت (1391). «اسوه­های مذهبی در شعر دفاع مقدّس». نشریة ادبیات پایداری. سال 4. شمارة 7. صص 29ـ58.
  9. امیری خراسانی، احمد و هدایتی، فاطمه (1393). «ادبیات پایداری، تعاریف و حدود». نشریة ادبیات پایداری. سال 6. شمارة 10. بهار و تابستان. صص 23ـ41.
  10. ایروانی، محمدرضا و نیکوبخت، ناصر (1395)؛ «بررسی تحلیل و نقد سبک­شناسانة خاطره­نگاشته دا، نشریة ادبیات پایداری، دورة 8، شمارة 14، بهار و تابستان، صص 29ـ60.
  11. ایمان، محمدتقی (1388). مبانی پارادایمی روش‌های تحقیق کمّی و کیفی در علوم انسانی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  12. باقری، خسرو، سجادیه، نرگس و توسلی، طیبه (1390). رویکرد­ها و روش­های پژوهش در فلسفة تعلیم و تربیت. چاپ اول. تهران: پژوهشکدة مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
  13. ترابی، ضیاء­الدین (1384). شکوه شقایق. چاپ اول. قم: سماء قلم.
  14. حسینی، سیده زهرا (1387). دا. چاپ صد و سی­ویک. تهران: سورة ­مهر.
  15. داد، سیما (1383). فرهنگ اصطلاحات ادبی. چاپ پنجم. تهران: مروارید.
  16. دهقان، احمد (1393). سفر به گرای 270 درجه. چاپ نوزدهم. تهران: سورة مهر.
  17. دورکیم، امیل (1396). صور ابتدایی حیات دینی. ترجمة باقر پرهام. چاپ ششم. تهران: مرکز.
  18. رستمی، پرستو (1382). تأثیر وجود فرهنگ شهادت­طلبی در حفظ دین و ارزش‏­های دینی، تهران: انتشارات دفتر تحقیق و پژوهش بنیاد شهید انقلاب.
  19. زنجانی، عباسعلی (1375). عوامل و ریشه­های پدیدة جنگ. جلد 3. تهران: بنیاد حفظ آثار و ارزش­های دفاع مقدّس.
  20. سنگری، محمد­رضا (1385). نقد و بررسی ادبیات منظوم دفاع مقدّس. چاپ دوم. تهران: پالیزان.
  21.  ـــــــــــــــــــ (1389). شناخت ادبیات دفاع مقدّس. تهران: صریر.
  22. شریف­پور، عنایت­الله و ترابی، علی­حسن (1394). «وطن­گرایی در شعر دفاع مقدّس». نشریة ادبیات پایداری. سال 7. شمارة 13. صص 159ـ183.
  23. صادقی فسایی، سهیلا و عرفان­منش، ایمان (1394). «مبانی روش­شناختی پژوهش اسنادی در علوم اجتماعی». مجلة راهبرد فرهنگ. شمارة 29. بهار. صص 61ـ91.
  24. طباطبایی، سید محمدحسین (1366). تفسیر المیزان. ترجمة سید محمدباقر موسوی ­همدانی. تهران: انتشارات دفتر انتشارات اسلامی، جلد چهاردهم.
  25. عمید زنجانی، عباسعلی (1365). وطن و سرزمین و آثار حقوقی آن از دیدگاه فقه اسلامی. بی­جا: انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
  26. محدثی­خراسانی، زهرا (1388). شعر آیینی و تأثیر انقلاب اسلامی بر آن. تهران: مجتمع فرهنگی عاشورا.
  27. محمود، احمد (1391). زمین سوخته. چاپ نهم. تهران: معین.
  28. مکارم­شیرازی، ناصر و همکاران (1369). تفسیر نمونه. چاپ ششم. جلد سیزدهم. تهران: دار­الکتب اسلامیه.
  29. میرصادقی، جمال (1390). ادبیات داستانی. تهران: بهمن.
  30. میر­حسینی، سید­محمد، مرتضی قاسمی، حامد و شاورانی، مسعود (1390). «استقامت و پایداری در قرآن». نشریة ادبیات پایداری. سال 2. شمارة 3 و 4. صص 589ـ610.
  31. وهابی­دریاکناری، رقیه، علی­اکبر عطرفی و حسین فقیهی (1396). «بررسی و مقایسه پروتوتایپ در رمان­های «زمین سوخته» و «زمستان 62». نشریة ادبیات پایداری، دورة 9، شمارة 16، بهار و تابستان 1396، صص 365.
  32. هاجری، حسین (1387). چشم­انداز ادبیات انقلاب اسلامی. به­کوشش حسین بیات و محسن حسینی. تهران: مرکز تحقیقات صداوسیما.
  33. یونسی، ابراهیم (1388). هنر داستان­نویسی. چاپ دهم. تهران: نگاه.